معين الدين نطنزى

62

منتخب التواريخ معينى ( فارسى )

بيش باليق هفته‌اى راه است به مرضى كه داشت وفات يافت ، در سنهء اربعين و ستّ مايه ( 640 ه / 1242 م ) . و باز مدتى تخت از پادشاه خالى ماند و ديگرباره توراكنه خاتون حكم مىكرد . سيورقوقتنى بيكى چون آوازهء بيمارى باتو منتشر شده بود پسر خويش منككا قاآن را به اسم عيادت پيش او فرستاد . باتو به وصول او خوشدل شد ، و چون آثار بزرگى در وى مشاهده كرد و از فرزندان اوكتاى قاآن رنجيده بود ، فرمود كه : منككا قاآن پسر مهين تولوى است . يورت اصلى و خانه حق او ، و اين پسر به غايت عاقل و هنرمند و مستعد ، با وجود او چگونه ديگرى قاآن شود ، به تخصيص چون فرزندان اوكتاى خلاف سخن پدر كرده شيرامون را تمكين نكردند و از ياسا و يوسون قديم تجاوز كردند و بىكنكاج آقا و اينى دختر كوچكتر جينكز خان را كه از همه فرزندان دوست‌تر مىداشت و لقب او جاورساجان كرده ، بىگناه كشتند ؟ بدين اسباب قاانى به ايشان نمىرسد . و منككا قاان را به قاانى موسوم كرد و امراى خود را مطيع و مطابع او گردانيد ؛ و برادر خويش بركه و پسر خويش سرتاق كه ولى العهد بود ، با سه تومان لشكر مصاحب او بفرستاد تا او را در موضع اونن و كلوران كه يورت اصلى جينكز خان بود ، بر سرير قاانى و مسند جهانبانى نشاندند . و مكايد فرزندان اوكتاى را كه عذر انديشيده بودند تدارك و تلافى كردند . و هم در حيات باتو بود كه منككا قاآن برادر سيّم خود ، هولاكو خان را ، با لشكرهاى جرار نامزد ايران زمين كرده فرمود كه از جوانب هر شاهزاده از لشكرها ده دو معين كرده با هولاكو بهم بروند . آورده ، پسر خويش ، قولى را با يك تومان لشكر بفرستاد از راه خوارزم ، و باتو بالاقان پسر شيبان و توتار پسر منكقدر را از راه دربند بفرستاد . و باتو در سنهء خمسين و ستّ مايه ( 650 ه / 1252 م ) به كنار آب ايتل وفات يافت . مدت عمرش چهل و هشت سال بود و منككو قاآن مورد پسرش سرتاق را به اعزاز تلقى نمود و تخت و مملكت بر وى مقرر فرمود . و اجازت انصراف داده در راه او نيز نماند . منككو قاآن ايلچيان فرستاد و استمالت و استعطاف خواتين و پسران و برادران او كرد و اولاغچى پسر باتو را تخت و ملك پدر ارزانى داشت و جمله را به انواع سيورغاميشى مخصوص گردانيد . و اولاغچى نيز به اندك زمانى وفات يافت .